Progesterone là đại diện chính của một trong hai nhóm hormone sinh dục nữ quan trọng nhất - thai kỳ. Tên của progesterone có liên quan đến chức năng quan trọng nhất của hormone này - trì hoãn (từ tiếng Latinh pro mang thai - để duy trì thai kỳ). Progesterone được sản xuất ở đâu và nó hoạt động như thế nào? Nó được sử dụng như thế nào trong y học?
Progesterone chủ yếu được thiết kế để chuẩn bị cho cơ thể người phụ nữ, đặc biệt là cơ quan sinh sản của cô ấy, cho quá trình thụ tinh và duy trì thai kỳ tiếp theo.
Tuy nhiên, tác động của progesterone không chỉ giới hạn ở hệ sinh sản. Hormone này có khả năng liên kết với các thụ thể phân bố trong các mô khác nhau. Vì lý do này, tác động của progesterone có thể nhìn thấy khắp cơ thể.
Mục lục
- Cấu trúc của progesteron. Progesterone được sản xuất ở đâu và như thế nào
- Chức năng của progesterone
- Chu kỳ hàng tháng
- thai kỳ
- tuyến vú
- hệ thống thần kinh trung ương
- hành động trao đổi chất
- Mức progesterone bình thường. Nguyên nhân của sự thiếu hụt và dư thừa progesterone
- Progesterone như một loại thuốc
Cấu trúc của progesteron. Progesterone được sản xuất ở đâu và như thế nào
Progesterone thuộc nhóm hormone steroid. Con đường hình thành của nó trong cơ thể bắt đầu với một phân tử cholesterol. Sự tổng hợp của tất cả các hormone steroid trong cơ thể con người là một chuỗi các phản ứng hóa học liên quan chặt chẽ với nhau.
Progesterone có thể hoạt động như một chất trung gian trong quá trình tổng hợp các hormone khác - trong một số phản ứng, nó có thể được chuyển đổi thành, ví dụ, estrogen hoặc testosterone.
Điều thú vị là các sản phẩm biến đổi của hormone này không nhất thiết chỉ là hormone sinh dục. Cơ thể chúng ta cũng sản xuất, ví dụ, cortisol và aldosterone.
Nơi tổng hợp progesterone trong cơ thể con người là:
- buồng trứng (đặc biệt là hoàng thể)
- tuyến thượng thận
- hệ thống thần kinh trung ương
Trong thời kỳ mang thai, progesterone được sản xuất bổ sung bởi nhau thai. Tế bào của các cơ quan này giải phóng progesterone vào máu, nơi nó liên kết với các protein: albumin hoặc transcortin. Ở dạng này, cùng với máu, nó đến các mô đích mà nó sẽ hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Làm thế nào nó nhận ra các tế bào mà nó sẽ hoạt động? Chà, nó chỉ đến với những loại có phân tử đặc biệt cho phép chúng nhận tín hiệu của nó. Đây được gọi là thụ thể progesterone. Sự kích thích thụ thể này bởi phân tử progesterone gây ra những thay đổi cụ thể trong hoạt động của tế bào.
Như đã nói ở trên, tất cả các phản ứng hình thành hormone steroid đều có mối liên hệ với nhau. Mối quan hệ tương tự liên quan đến ảnh hưởng của chúng đối với các thụ thể.
Progesterone, ngoài việc liên kết với thụ thể của chính nó, cũng có thể tương tác với các thụ thể dành cho các hormone khác - ví dụ, aldosterone và cortisol.
Đổi lại, nhờ khả năng liên kết với các thụ thể nằm trong hệ thần kinh trung ương, progesterone có thể hoạt động như một chất dẫn truyền thần kinh (một phân tử truyền tín hiệu giữa các tế bào của hệ thần kinh). Nhiều dẫn xuất progesterone nhân tạo, khi được sử dụng làm thuốc, tương tác với thụ thể testosterone. Tương tác của progesterone với thụ thể của chính nó lại được tăng cường nhờ tác dụng của estrogen.
Tất cả những phụ thuộc này có nghĩa là progesterone có thể thực hiện một số chức năng khác nhau và hoạt động của nó có liên quan chặt chẽ đến sự cân bằng nội tiết tố của toàn bộ cơ thể.
Chức năng của progesterone
- Chu kỳ hàng tháng
Sự thay đổi nồng độ hormone sinh dục trong chu kỳ kinh nguyệt được điều hòa bởi sự thay đổi hoạt động của buồng trứng trong các giai đoạn cụ thể.
Trong giai đoạn nang trứng, sự phát triển của các nang trứng diễn ra và sự lựa chọn của một trong số chúng để trứng sẽ được phóng thích trong quá trình rụng trứng. Trong giai đoạn này của chu kỳ, mức progesterone vẫn ở mức thấp, và hoạt động nội tiết tố của buồng trứng chủ yếu là sản xuất estrogen. Sự bắt đầu giải phóng progesterone xảy ra vào đầu quá trình rụng trứng và là một trong những tín hiệu bắt đầu sự phóng thích của trứng.
Sau khi rụng trứng, nang trứng mà tế bào này sinh ra sẽ biến thành thể vàng. Chính cấu trúc này là nguyên nhân dẫn đến việc sản xuất progesterone mạnh mẽ trong giai đoạn hoàng thể của chu kỳ. Việc giải phóng nó được kiểm soát chặt chẽ bởi các hormone khác - vai trò quan trọng nhất ở đây là do hormone luteinizing (LH), được sản xuất bởi tuyến yên.
Khi sự thụ tinh xảy ra, chức năng kiểm soát quan trọng nhất là beta-hCG (gonadotropin màng đệm) cho đến khi nhau thai đảm nhận việc sản xuất progesterone.
Nhiệm vụ quan trọng nhất của progesterone là chuẩn bị tử cung để cấy phôi. Thông qua đó, niêm mạc dày lên và phát triển, tăng cung cấp máu và tích lũy các chất dinh dưỡng dự phòng.
Progesterone cũng ảnh hưởng đến chất nhầy cổ tử cung, làm cho nó đặc lại và giảm tính thẩm thấu của tinh trùng.
Nếu một phụ nữ không mang thai, sự teo của hoàng thể bắt đầu khoảng 10-11 ngày sau khi rụng trứng. Mức progesterone cũng bắt đầu giảm xuống. Niêm mạc tử cung mở rộng tróc ra - đây là cách xảy ra hiện tượng kinh nguyệt ra máu.
- thai kỳ
Progesterone đóng vai trò là "người chăm sóc thai kỳ" - nó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thụ tinh, cho phép phôi thai làm tổ trong tử cung và cho phép duy trì thai kỳ. Trong 2-3 tháng đầu của thai kỳ, quá trình sản xuất testosterone diễn ra trong hoàng thể. Nhau thai sau đó đảm nhận chức năng này.
Progesterone tạo điều kiện cho phôi làm tổ trong niêm mạc tử cung đã được chuẩn bị trước đó. Trong thời kỳ mang thai, nó được gọi là thời gian và hình thành phần mẹ của nhau thai. Sự tái tạo của nó cho phép phôi thai nhận được chất dinh dưỡng.
Progesterone cũng cho phép cơ tử cung phát triển dần dần và hạn chế sự co bóp của nó, giúp cho việc báo thai có thể xảy ra.
Cùng với các hormone khác, nó cũng có một chức năng miễn dịch rất quan trọng - nó cho phép hệ thống miễn dịch của người mẹ được điều chỉnh quá mức để các mô của thai nhi không bị nhận ra là ngoại lai.
Khi mang thai, cơ thể người mẹ sẽ xảy ra một số thay đổi sinh lý đáng kể thông qua progesterone. Sự thích ứng với trạng thái này hầu như bao gồm tất cả các cơ quan.
Progesterone kích thích trung tâm hô hấp, cho phép đáp ứng nhu cầu oxy tăng lên. Nhờ đó, các cơ trơn khắp cơ thể cũng được thư giãn.
Trong khi đây là một hiện tượng có lợi ở đường sinh dục, đối với đường tiêu hóa, nó dẫn đến nhu động ruột chậm hơn và dễ dẫn đến táo bón. Progesterone cũng là nguyên nhân gây ra xu hướng buồn nôn và nôn sớm trong thai kỳ.
Đổi lại, ảnh hưởng của nó đến trung tâm điều hòa nhiệt ở vùng dưới đồi có thể gây ra sự gia tăng liên tục nhiệt độ cơ thể. Mức progesterone giảm đột ngột vào cuối thai kỳ có lẽ là một trong những yếu tố bắt đầu chuyển dạ.
- tuyến vú
Progesterone kích thích sự phát triển của các tuyến vú bằng cách ảnh hưởng đến cả túi tuyến và biểu mô của các ống thoát. Hoạt động của progesterone trong vú có liên quan mật thiết đến hoạt động của estrogen - chúng làm tăng số lượng các thụ thể progesterone.
Trong thời kỳ mang thai, sự hợp tác của progesterone, estrogen và prolactin giúp các tuyến vú thích nghi với việc tiết sữa. Progesterone cũng là một trong những yếu tố gây ra sự thay đổi định kỳ trong cấu trúc của ngực trong chu kỳ kinh nguyệt.
Vai trò của progesterone và các thụ thể của nó trong sự phát triển và điều trị ung thư vú vẫn là chủ đề của các nghiên cứu đang tiếp tục. Một số dẫn xuất progesterone nhất định, khi được sử dụng làm thuốc (ví dụ, trong liệu pháp thay thế hormone), có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư này.
Sự hiện diện của các thụ thể progesterone trên bề mặt của tế bào ung thư vú cho thấy cơ hội đáp ứng tốt với liệu pháp hormone. Ảnh hưởng trực tiếp của progesterone đối với sự phát triển của ung thư vú vẫn chưa được chứng minh.
Việc nghiên cứu lĩnh vực này khá khó khăn vì các mô vú đồng thời chịu ảnh hưởng của nhiều loại hormone. Các nhà khoa học vẫn cần phải làm việc trong nhiều năm để thiết lập vai trò rõ ràng của progesterone.
- hệ thống thần kinh trung ương
Một trong những chức năng hấp dẫn nhất của progesterone là hoạt động của nó trong hệ thần kinh trung ương. Không phải tất cả các cơ chế của nó đã được hiểu đầy đủ.
Được biết, progesterone có thể hoạt động như một chất dẫn truyền thần kinh - nghĩa là chất vận chuyển thông tin giữa các tế bào thần kinh. Hành động của nó trong các lĩnh vực điều chỉnh hành vi tình dục và ham muốn tình dục dường như đặc biệt quan trọng.
Nhiều nghiên cứu khoa học cũng chỉ ra vai trò bảo vệ thần kinh của progesterone. Nó dựa trên việc bảo vệ các tế bào thần kinh chống lại tổn thương và tăng cường khả năng tái tạo của chúng.
Tầm quan trọng của progesterone trong các lĩnh vực khác của chức năng não vẫn đang được khám phá: học hỏi, ghi nhớ thông tin, nghiện và cảm nhận cảm xúc. Nồng độ progesterone giảm đột ngột sau khi sinh nở hiện được coi là một trong những nguyên nhân dẫn đến chứng trầm cảm sau sinh.
- hành động trao đổi chất
Progesterone, thông qua khả năng tương tác với các thụ thể khác nhau trên khắp cơ thể, thực hiện một số chức năng bổ sung.
Sự liên kết của progesterone với thụ thể aldosterone gây ra sự gia tăng lượng nước tiểu với sự mất nước và ion natri sau đó.
Tác động của progesterone lên chuyển hóa carbohydrate bao gồm tăng cường tổng hợp glucagon (một loại hormone làm tăng glucose trong máu) và làm suy yếu tác dụng của insulin.
Progesterone cũng là nguyên nhân làm tăng nhiệt độ cơ thể quanh tuần hoàn. Bằng cách ngăn chặn enzyme 5-alpha-reductase, progesterone ức chế việc sản xuất dạng hoạt động của testosterone (dihydrotestosterone - DHT). Mặt khác, sự hiện diện của các thụ thể progesterone trong xương cho phép điều chỉnh quá trình tái tạo của chúng.
Mức progesterone bình thường. Nguyên nhân của sự thiếu hụt và dư thừa progesterone
- Mức progesterone bình thường
Nồng độ progesterone ở phụ nữ thay đổi tùy theo độ tuổi và giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt.
Trong giai đoạn nang trứng, nó là thấp nhất - thường dưới 1 ng / ml.
Sự gia tăng nồng độ đầu tiên xảy ra trong giai đoạn tuần hoàn - sau đó nó đạt đến khoảng 2 ng / ml.
Trong giai đoạn hoàng thể, progesterone được sản xuất mạnh mẽ bởi hoàng thể. Nồng độ của nó đạt giá trị tối đa vào khoảng ngày thứ 9 sau khi rụng trứng. Thông thường nó nằm trong khoảng 10-20 ng / ml.
Ở các bé gái trước tuổi dậy thì và phụ nữ sau mãn kinh, lượng progesterone được sản xuất thấp hơn nhiều.
Ngược lại, nồng độ của nó cao trong thời kỳ mang thai - chúng có thể dao động từ 11 đến 120 ng / ml.
Mức progesterone rất thấp trong thai kỳ có thể khiến bạn có nguy cơ sẩy thai. Mức tối ưu của progesterone ở nam giới là <1 ng / ml.
- Quá nhiều progesterone
Ngoài các tình huống mà mức progesterone cao hơn về mặt sinh lý (mang thai, giai đoạn hoàng thể của chu kỳ), cũng có một số rối loạn trong đó có sản xuất quá mức progesterone.
Một ví dụ phổ biến của tình trạng này là tăng sản thượng thận bẩm sinh, có thể ảnh hưởng đến cả hai giới. Căn bệnh này bao gồm sự thiếu hụt một trong những enzym cho phép sản xuất các hormone tuyến thượng thận. Do không thể thu được các sản phẩm cuối cùng của các phản ứng trao đổi chất, nồng độ của các chất trung gian, bao gồm progesterone, đang tăng lên.
Mức độ cao của progesterone cũng có thể được gây ra bởi sự sản xuất của nó bởi các khối u có hoạt động nội tiết tố (chẳng hạn như buồng trứng). Một nguyên nhân khác của việc dư thừa progesterone có thể là do gan bị suy giảm sự phân hủy.
- Thiếu hụt progesterone
Trong y học, tình trạng thiếu hụt progesterone phổ biến hơn nhiều. Một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng này là do suy hoàng thể (hay còn gọi là suy hoàng thể). Khi đó, hoàng thể sản xuất quá ít progesterone, dẫn đến không thể mang thai hoặc sẩy thai liên tiếp.
Ngoài ra còn có những bất thường điển hình về kinh nguyệt và các triệu chứng PMS nghiêm trọng. Mức progesterone thấp cũng có thể là kết quả của các chu kỳ tuần hoàn trong đó không có hoàng thể được sản xuất. Các chu kỳ như vậy xảy ra, ví dụ, trong quá trình của hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
Sự thiếu hụt progesterone có thể dẫn đến sự vượt trội tương đối của tác động của estrogen lên nội mạc tử cung. Sự mất cân bằng nội tiết tố này có thể gây tăng sản nội mạc tử cung và làm tăng nguy cơ ung thư.
Progesterone như một loại thuốc
Progesterone và các dẫn xuất thu được nhân tạo của nó, cũng như các chất tương tác với thụ thể progesterone, được sử dụng trong một số lĩnh vực phụ khoa và sản khoa. Chúng có thể là thành phần của thuốc tránh thai, thuốc được sử dụng trong liệu pháp thay thế hormone, và đôi khi cũng là một biện pháp dự phòng chuyển dạ sớm.
- Phòng ngừa sẩy thai
Ở những bệnh nhân bị sẩy thai liên tiếp do suy hoàng thể, progesterone đôi khi được sử dụng để giảm nguy cơ sẩy thai mới.
- Giao hàng sớm
Progesterone được dùng qua đường âm đạo để điều trị các cơn co thắt sớm của cơ tử cung. Tuy nhiên, kết quả của các thử nghiệm lâm sàng về việc sử dụng nó trong trường hợp có nguy cơ chuyển dạ sinh non là không thể kết luận.
- Chu kỳ không rụng trứng
Các chu kỳ không phóng noãn được đặc trưng bởi sự thiếu hụt trứng phóng thích, điều này ngăn cản sự hình thành thể vàng. Trong những tình huống này, nên bổ sung progesterone, chất không thể được sản xuất tự nhiên.
- Liệu pháp thay thế hormone
Progesterone và các dẫn xuất của nó được sử dụng trong liệu pháp thay thế hormone để đối trọng với các tác động quá mức của estrogen có thể gây tăng sản nội mạc tử cung bệnh lý. Loại bảo vệ này không cần thiết đối với những bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật cắt bỏ tử cung trước đó. Tác dụng phụ nghiêm trọng nhất của liệu pháp thay thế estrogen-thai kết hợp là tăng nguy cơ ung thư vú.
- Tăng sản nội mạc tử cung, chảy máu tử cung bệnh lý, lạc nội mạc tử cung
Progesterone rất hiệu quả trong việc ức chế và loại bỏ sự phát triển lành tính của niêm mạc tử cung. Các dẫn xuất của nó được sử dụng trong điều trị chảy máu giữa kỳ kinh nguyệt, kinh nguyệt ra nhiều và đau đớn, cũng như lạc nội mạc tử cung.
- Sự ngừa thai
Các dẫn xuất progesterone thu được nhân tạo được sử dụng trong các chế phẩm ức chế khả năng sinh sản (một mình hoặc kết hợp với estrogen). Chúng hoạt động bằng cách ức chế sự rụng trứng, cũng như tăng mật độ chất nhầy cổ tử cung, ngăn cản sự xâm nhập của tinh trùng.
Các chất có thể hoạt động trên thụ thể progesterone cũng được sử dụng như cái gọi là ngừa thai khẩn cấp. Một ví dụ là ulipristal (ulipristal acetate), làm chậm quá trình rụng trứng vài ngày. Sử dụng nó sau khi quan hệ tình dục ngăn ngừa mang thai.
- Thử nghiệm progesterone
Công dụng cuối cùng đáng nói nhất của progesterone là cái gọi là xét nghiệm progesterone. Nó liên quan đến việc sử dụng progesterone không phải cho mục đích điều trị mà là một phương pháp chẩn đoán. Xét nghiệm này nhằm xác minh nguyên nhân gây ra hiện tượng không có kinh. Thử nghiệm bao gồm việc bệnh nhân dùng progesterone trong vài ngày và sau đó ngừng nó.
Nếu sau khi ngưng thuốc mà ra máu kinh thì kết quả là dương tính. Nó chứng minh sự sản xuất thích hợp của estrogen bởi buồng trứng và ảnh hưởng thích hợp của chúng đến niêm mạc tử cung. Trong trường hợp này, tình trạng vô kinh có thể là do các chu kỳ rụng trứng và suy hoàng thể thứ phát.
Kết quả xét nghiệm âm tính là không có máu kinh sau khi ngừng progesterone. Các lý do cho điều này có thể khác nhau: thiếu hụt estrogen, rối loạn trục dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng, niêm mạc tử cung thiếu phản ứng với sự thay đổi nồng độ hormone, hoặc khiếm khuyết bẩm sinh của cơ quan sinh sản ngăn cản kinh nguyệt.
Thư mục:
- "Phụ khoa và sản khoa" Tập 1 và 2, Grzegorz Bręborowicz, ấn bản thứ 2, Warsaw 2017
- "Hoạt động sinh lý của Progesterone trong mô đích" J. D. Graham, C. L. Clarke, Đánh giá nội tiết 0163-769X / 97
- "Progesterone và ung thư vú" của C. A Lange, D. Yee, Womens Health (Lond Engl). 2008
- Khuyến nghị của Hiệp hội Phụ khoa Ba Lan về việc sử dụng progesterone trong sản phụ khoa, Phụ khoa Ba Lan 3/2015, 86
Đọc thêm bài viết của tác giả này
